Ngày 25 tháng 05 năm 2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã chính thức ban hành Thông tư số 58/2026/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ. Văn bản này dựa trên nền tảng Luật Kế toán 2015 và Luật số 56/2024/QH15 (Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, Kế toán, Quản lý thuế...), đem lại những cải cách đột phá, tinh gọn hóa bộ máy hành chính nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí vận hành cho các khối doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ gia đình tại Việt Nam.
Bài viết dưới đây sẽ cập nhật và phân tích chi tiết các điểm mới cốt lõi của Thông tư 58/2026/TT-BTC mà các chủ doanh nghiệp, kế toán viên và hộ kinh doanh cần đặc biệt lưu ý.
Phạm Vi Điều Chỉnh Và Đối Tượng Áp Dụng Chế Độ Kế Toán 2026
Thông tư 58/2026/TT-BTC quy định cụ thể về hệ thống chứng từ kế toán, cách thức ghi sổ kế toán, lập và trình bày Báo cáo tài chính áp dụng riêng cho phân khúc doanh nghiệp siêu nhỏ. Theo đó:
- Doanh nghiệp siêu nhỏ: Tiêu chí xác định quy mô doanh nghiệp siêu nhỏ được áp dụng đồng bộ theo quy định của pháp luật hiện hành về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.
- Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh: Đây là điểm mở rộng rất đáng chú ý. Các hộ kinh doanh hoặc cá nhân kinh doanh nếu có nhu cầu tổ chức quản lý bài bản hoàn toàn được quyền tự nguyện lựa chọn áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư này.
Nới Lỏng Quy Định Nhân Sự Kế Toán Doanh Nghiệp Siêu Nhỏ
Nhằm tháo gỡ khó khăn về mặt nhân lực đặc thù của loại hình siêu nhỏ (thường hoạt động theo mô hình gia đình), Thông tư 58/2026/TT-BTC đưa ra hai cơ chế mang tính đột phá:
Bố trí người thân làm kế toán viên
- Doanh nghiệp siêu nhỏ được phép bố trí người làm kế toán là những người có quan hệ ruột thịt hoặc hôn nhân với người đại diện theo pháp luật, người đứng đầu, giám đốc, tổng giám đốc hoặc cấp phó phụ trách tài chính của doanh nghiệp.
- Cụ thể bao gồm: cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, vợ, chồng, con đẻ, con nuôi, anh, chị, em ruột. Đồng thời, đơn vị cũng có thể linh hoạt giao việc kế toán cho người đang quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ, người được giao nhiệm vụ mua bán tài sản hoặc lựa chọn giải pháp thuê dịch vụ làm kế toán bên ngoài.
Không bắt buộc phải bổ nhiệm Kế toán trưởng
- Doanh nghiệp siêu nhỏ hoàn toàn không bắt buộc phải bố trí vị trí kế toán trưởng. Trong trường hợp doanh nghiệp chỉ bố trí nhân sự phụ trách kế toán thay thế, người phụ trách kế toán này có đầy đủ thẩm quyền ký thay vị trí kế toán trưởng tại các chứng từ kế toán, sổ sách kế toán và Báo cáo tài chính của đơn vị.
Nguyên Tắc Áp Dụng Chế Độ Kế Toán 2026 Liên Thông Thuế
Việc thực hiện ghi sổ và lập báo cáo tài chính được thiết kế dựa trên sự liên kết chặt chẽ với nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp:
- Nguyên tắc liên thông Thuế - Kế toán: Doanh nghiệp siêu nhỏ căn cứ trực tiếp vào phương pháp nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) theo pháp luật về thuế để lựa chọn danh mục sổ kế toán phù hợp. Khi doanh nghiệp chuyển đổi phương pháp nộp thuế theo luật định, hệ thống sổ kế toán cũng được chuyển đổi tương ứng.
Bên cạnh đó, Thông tư cũng quy định tính ổn định của chế độ kế toán:
- Nếu trong năm tài chính, doanh nghiệp có những thay đổi tiêu chí dẫn đến không còn thuộc diện siêu nhỏ, đơn vị vẫn được tiếp tục áp dụng Thông tư 58/2026/TT-BTC cho đến hết năm tài chính hiện tại. Chế độ kế toán mới phù hợp hơn sẽ được áp dụng bắt đầu từ năm tài chính kế tiếp.
- Doanh nghiệp có quyền lựa chọn áp dụng chế độ kế toán của doanh nghiệp nhỏ và vừa để phù hợp với nhu cầu quản lý nhưng phải áp dụng nhất quán trong một năm tài chính. Việc thay đổi chỉ được thực hiện tại ngày bắt đầu của kỳ kế toán năm tiếp theo.
Thông tư 58/2026/TT-BTC: Hướng dẫn chi tiết quy định mới về chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ năm 2026 (Hình ảnh từ Internet)
Tinh Giản Sổ Sách Kế Toán Doanh Nghiệp Siêu Nhỏ Theo Thông Tư 58/2026/TT-BTC
Thông tư 58/2026/TT-BTC bãi bỏ hệ thống tài khoản kế toán phức tạp (như các tài khoản đầu 1 đến đầu 9 trước đây). Doanh nghiệp chỉ cần ghi nhận trực tiếp vào hệ thống sổ sách theo dõi doanh thu, chi phí, dòng tiền rất trực quan.
Trường hợp 1: Nộp thuế GTGT và thuế TNDN theo tỷ lệ % trên doanh thu
Doanh nghiệp siêu nhỏ thuộc diện này chỉ cần sử dụng duy nhất một mẫu sổ kế toán:
- Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (Mẫu số S1-DNSN): Sổ này được mở để theo dõi doanh thu chi tiết theo từng nhóm hàng hóa, ngành nghề có cùng tỷ lệ % tính thuế. Cuối kỳ, doanh nghiệp căn cứ vào tổng doanh thu để trực tiếp tính ra số thuế GTGT và thuế TNDN phải nộp.
Trường hợp 2: Nộp thuế GTGT theo tỷ lệ % và nộp thuế TNDN trên thu nhập tính thuế
Doanh nghiệp áp dụng phương pháp này cần mở hệ thống gồm 04 loại sổ kế toán tinh gọn như sau:
| STT | Tên Sổ Kế Toán Quy Định | Ký Hiệu Mẫu Sổ |
| 1 | Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ | Mẫu số S2a-DNSN |
| 2 | Sổ chi tiết doanh thu, chi phí | Mẫu số S2b-DNSN |
| 3 | Sổ chi tiết vật liệu, dụng cụ, sản phẩm, hàng hóa | Mẫu số S2c-DNSN |
| 4 | Sổ chi tiết tiền | Mẫu số S2d-DNSN |
Trong đó, Sổ chi tiết doanh thu, chi phí (Mẫu S2b-DNSN) đóng vai trò quan trọng để tập hợp đầy đủ doanh thu, thu nhập cùng các khoản chi phí phát sinh hợp lý phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh (chi phí nguyên vật liệu; chi phí tiền lương, bảo hiểm; chi phí khấu hao TSCĐ; chi phí dịch vụ mua ngoài; chi phí lãi vay...) nhằm làm căn cứ xác định thu nhập tính thuế TNDN chính xác nhất.
Hướng Dẫn Tính Giá Xuất Kho Cho Kế Toán Doanh Nghiệp Siêu Nhỏ
Đối với việc quản lý hàng tồn kho tại Sổ chi tiết vật liệu, dụng cụ, sản phẩm, hàng hóa (Mẫu số S2c-DNSN), Thông tư hướng dẫn cụ thể công thức tính đơn giá xuất kho áp dụng cho doanh nghiệp siêu nhỏ theo phương pháp bình quân gia quyền:
Đơn giá xuất kho = (Giá trị hàng tồn đầu kỳ + Giá trị hàng nhập trong kỳ) / (Số lượng hàng tồn đầu kỳ + Số lượng hàng nhập trong kỳ)
Kế toán viên dựa vào đơn giá xuất kho tính toán được để xác định chính xác giá trị xuất kho trong kỳ thông qua công thức liên thông trực tiếp:
Giá trị xuất kho = Đơn giá xuất kho × Số lượng hàng xuất kho
Kết Luận Và Lời Khuyên Cho Doanh Nghiệp Về Thông Tư 58/2026/TT-BTC
Thông tư 58/2026/TT-BTC chính là một bước tiến lớn trong việc "cởi trói" thủ tục kế toán cho các cấu trúc kinh doanh quy mô siêu nhỏ và hộ gia đình từ năm 2026. Việc đơn giản hóa biểu mẫu sổ sách, bãi bỏ quy định bắt buộc phải có kế toán trưởng và cho phép người thân làm kế toán giúp tiết giảm tối đa chi phí vận hành nhân sự.
Các chủ doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần chủ động rà soát lại phương pháp nộp thuế của đơn vị mình để áp dụng ngay hệ thống mẫu sổ (S1 hoặc nhóm S2) theo đúng tinh thần của Thông tư mới, đảm bảo tính minh bạch, tuân thủ đúng pháp luật kế toán và tối ưu hóa lợi ích quản lý nội bộ.
