ĐIỂM MỚI NGHỊ ĐỊNH 144/2026/NĐ-CP VỀ THUẾ GTGT DOANH NGHIỆP CẦN BIẾT

Hệ thống pháp luật thuế ở Việt Nam đang chứng kiến những bước thay đổi quan trọng nhằm đồng bộ hóa với Luật Thuế giá trị gia tăng (GTGT) mới. Trong số đó, Nghị định 144/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 20/06/2026) là một văn bản chủ chốt, điều chỉnh trực tiếp Nghị định 181/2025/NĐ-CP và Nghị định 359/2025/NĐ-CP.

Bài viết này sẽ tổng hợp và phân tích chuyên sâu các chính sách thuế mới nhất, xác định lại diện người nộp thuế và thời điểm tính thuế GTGT áp dụng cho năm 2026.

Tổng Hợp Chính Sách Mới Về Thuế  Theo Nghị Định 144/2026/NĐ-CP

Nghị định 144/2026/NĐ-CP đưa ra 4 thay đổi cốt lõi nhằm tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực bảo hiểm, tài chính, chứng khoán và xuất khẩu khoáng sản.

1. Sửa đổi, bổ sung đối tượng KHÔNG chịu thuế GTGT

Điều 1 và Điều 2 của Nghị định 144/2026/NĐ-CP đã mở rộng và làm rõ phạm vi các đối tượng không thuộc diện chịu thuế GTGT tại Điều 4 Nghị định 181/2025/NĐ-CP:

• Lĩnh vực bảo hiểm mang tính an sinh và nông nghiệp: Bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm người học và các gói bảo hiểm liên quan đến con người. Đồng thời, bảo hiểm cây trồng, vật nuôi và các dịch vụ bảo hiểm nông nghiệp khác cũng được miễn thuế nhằm hỗ trợ nông dân.
• Hỗ trợ ngành ngư nghiệp và dầu khí: Miễn thuế đối với bảo hiểm tàu, thuyền, trang thiết bị phục vụ trực tiếp cho hoạt động đánh bắt thủy hải sản; tái bảo hiểm; bảo hiểm công trình/thiết bị dầu khí, tàu chứa dầu quốc tịch nước ngoài do nhà thầu phụ/nhà thầu dầu khí nước ngoài thuê hoạt động tại vùng biển Việt Nam (hoặc vùng biển chồng lấn khai thác chung).
• Hoa hồng môi giới: Doanh thu từ hoa hồng môi giới dịch vụ bảo hiểm chính thức thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT.
• Nới lỏng quy định về hoạt động bán nợ: Nghị định mới quy định hoạt động bán nợ (gồm bán khoản phải trả, khoản phải thu, bán chứng chỉ tiền gửi) thuộc diện không chịu thuế GTGT cho mọi đối tượng. Quy định này đã bãi bỏ giới hạn cũ tại Nghị định 181 (vốn chỉ áp dụng đối với người nộp thuế không phải là tổ chức tín dụng).

2. Hướng dẫn xác định doanh thu khấu trừ thuế GTGT đầu vào đặc thù

Đối với các ngành đặc thù như tài chính, chứng khoán, bảo hiểm, Điều 3 Nghị định 144/2026/NĐ-CP (bổ sung khoản 2 Điều 23 Nghị định 181/2025/NĐ-CP) đưa ra cơ chế phân bổ rõ ràng:

• Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài: Doanh thu làm căn cứ tính toán được xác định dựa trên quy định chuyên ngành về các tổ chức tín dụng.
• Thị trường chứng khoán & Bảo hiểm: Doanh thu được đối chiếu tương ứng theo Luật Chứng khoán và Luật Kinh doanh bảo hiểm.
• Lưu ý quan trọng: Doanh thu của hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT dùng để tính khấu trừ sẽ bao gồm cả doanh thu của các loại hàng hóa, dịch vụ không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT (nếu có).

3. Khấu trừ VAT đầu vào cho khoản mua trả chậm, trả góp trên 5 triệu đồng

Đây là điểm cải cách mang tính thực tiễn cao, giúp doanh nghiệp tối ưu dòng tiền. Theo Điều 4 Nghị định 144/2026/NĐ-CP (sửa đổi điểm g khoản 2 Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP):

• Khi chưa đến hạn thanh toán: Đối với các giao dịch mua trả chậm, trả góp có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên, nếu chưa đến hạn thanh toán theo hợp đồng (nên chưa có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt), doanh nghiệp vẫn được kê khai khấu trừ thuế GTGT đầu vào dựa trên hợp đồng văn bản và hóa đơn GTGT.
• Xử lý khi đến hạn thanh toán:
  • Nếu đến hạn mà doanh nghiệp không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt: Phải kê khai điều chỉnh giảm số thuế GTGT đầu vào đã khấu trừ vào kỳ tính thuế phát sinh nghĩa vụ thanh toán.
  • Nếu sau đó doanh nghiệp có lại chứng từ thanh toán: Được quyền kê khai tăng và khấu trừ bổ sung vào kỳ tính thuế phát sinh chứng từ.

4. Thay thế phụ lục Danh mục tài nguyên, khoáng sản xuất khẩu

Điều 5 Nghị định 144/2026/NĐ-CP ban hành Danh mục (Phụ lục I và Phụ lục II) mới thay thế cho nghị định cũ. Định hướng của Nhà nước là tiếp tục hạn chế xuất khẩu khoáng sản thô. Do đó, các sản phẩm xuất khẩu là tài nguyên, khoáng sản khai thác chưa chế biến hoặc đã chế biến nhưng thuộc danh mục hạn chế sẽ thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT (đồng nghĩa với việc không được hoàn thuế GTGT đầu vào khi xuất khẩu).

Điểm Mới Nghị Định 144/2026/Nđ-Cp Về Thuế GTGT Doanh Nghiệp Cần Biết (Hình ảnh từ Internet)

Ai Là Người Nộp Thuế GTGT Theo Luật Mới Nhất 2026?

Căn cứ theo Điều 4 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 (đang có hiệu lực thi hành trong năm 2026), đối tượng nộp thuế bao gồm 5 nhóm chính, được mở rộng mạnh mẽ sang khối kinh tế số:

• Siết chặt quản lý TMĐT xuyên biên giới (Mục 4 & 5): Các nhà cung cấp nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam nhưng có hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, kinh doanh số với tổ chức, cá nhân Việt Nam bắt buộc phải nộp thuế.
• Đặc biệt, chủ sở hữu sàn TMĐT hoặc các nền tảng số có chức năng thanh toán có nghĩa vụ phải thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh hoạt động trên sàn của mình.

Quy Định Thời Điểm Xác Định Thuế Giá Trị Gia Tăng Năm 2026

Việc xác định sai thời điểm lập hóa đơn và tính thuế GTGT có thể khiến doanh nghiệp bị xử phạt hành chính. Điều 8 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 quy định chi tiết thời điểm này như sau:

1. Quy tắc chung cho Hàng hóa và Dịch vụ

• Đối với hàng hóa: Là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa cho người mua, hoặc thời điểm lập hóa đơn, không phân biệt doanh nghiệp đã thu được tiền hay chưa.
• Đối với dịch vụ: Là thời điểm hoàn thành việc cung cấp dịch vụ hoặc thời điểm lập hóa đơn cung cấp dịch vụ, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa.

2. Quy tắc đối với các ngành nghề đặc thù

Chính phủ quy định dòng thời gian riêng biệt cho các nhóm ngành có tính chất nghiệm thu phức tạp bao gồm:

• Hàng hóa xuất khẩu, hàng hóa nhập khẩu.
• Dịch vụ viễn thông và dịch vụ kinh doanh bảo hiểm.
• Hoạt động cung cấp điện, sản xuất điện và nước sạch.
• Hoạt động kinh doanh bất động sản.
• Hoạt động xây dựng, lắp đặt gắn liền với hoạt động khai thác dầu khí.

Kết Luận Dành Cho Doanh Nghiệp

Nghị định 144/2026/NĐ-CP mang lại cả cơ hội lẫn thách thức. Việc nới lỏng điều kiện khấu trừ thuế cho hàng trả chậm từ 5 triệu đồng giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn về vốn. Tuy nhiên, các quy định nghiêm ngặt về dòng tiền sau quyết toán và nghĩa vụ khấu trừ thay trên các nền tảng TMĐT đòi hỏi các kế toán trưởng và chủ doanh nghiệp phải cập nhật liên tục hệ thống kế toán để đảm bảo tuân thủ pháp luật thuế trong năm 2026.